Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Discuss the world of the Greeks, Romans, Babylonians, and Egyptians.
Post Reply
User avatar
Secret Alias
Posts: 10742
Joined: Sun Apr 19, 2015 8:47 am

Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by Secret Alias » Fri May 05, 2017 6:35 pm

“Finally, from so little sleeping and so much reading, his brain dried up and he went completely out of his mind.”
― Miguel de Cervantes Saavedra, Don Quixote

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Mon Jun 12, 2017 2:58 pm

That's a reconstruction of Proto-Indo-European. It's [wiki]Schleicher's fable[/wiki], composed by August Schleicher in 1868. A recent one is The king and the god. Both are intended to illustrate features of reconstructions with connected text.

English version:
The Sheep and the Horses

[On a hill,] a sheep that had no wool saw horses, one of them pulling a heavy wagon, one carrying a big load, and one carrying a man quickly. The sheep said to the horses: "My heart pains me, seeing a man driving horses." The horses said: "Listen, sheep, our hearts pain us when we see this: a man, the master, makes the wool of the sheep into a warm garment for himself. And the sheep has no wool." Having heard this, the sheep fled into the plain.
August Schleicher's German version:
Das] schaf und [die] rosse.

[Ein] schaf, [auf] welchem wolle nicht war (ein geschorenes schaf) sah rosse, das [einen] schweren wagen fahrend, das [eine] groſse last, das [einen] menschen schnell tragend. [Das] schaf sprach [zu den] rossen: [Das] herz wird beengt [in] mir (es thut mir herzlich leid), sehend [den] menschen [die] rosse treibend. [Die] rosse sprachen: Höre schaf, [das] herz wird beengt [in den] gesehen-habenden (es thut uns herzlich leid, da wir wissen): [der] mensch, [der] herr macht [die] wolle [der] schafe [zu einem] warmen kleide [für] sich und [den] schafen ist nicht wolle (die schafe aber haben keine wolle mehr, sie werden geschoren; es geht ihnen noch schlechter als den rossen). Dies gehört-habend bog (entwich) [das] schaf [auf das] feld (es machte sich aus dem staube).
From Lehmann and Zgusta:
Owis eḱwōskʷe

Gʷərēi owis, kʷesjo wl̥hnā ne ēst, eḱwōns espeḱet, oinom ghe gʷr̥um woǵhom weǵhontm̥, oinomkʷe meǵam bhorom, oinomkʷe ǵhm̥enm̥ ōḱu bherontm̥. Owis nu eḱwobh(j)os (eḱwomos) ewewkʷet: "Ḱēr aghnutoi moi eḱwōns aǵontm̥ nerm̥ widn̥tei". Eḱwōs tu ewewkʷont: "Ḱludhi, owei, ḱēr ghe aghnutoi n̥smei widn̥tbh(j)os (widn̥tmos): nēr, potis, owiōm r̥ wl̥hnām sebhi gʷhermom westrom kʷrn̥euti. Neǵhi owiōm wl̥hnā esti". Tod ḱeḱluwōs owis aǵrom ebhuget.
(Copied from the Wikipedia article. I haven't tried to translate it into some more easily readable spelling.)

Note that Proto-Indo-European had no definite article, no word for "the". Also note that the preferred overall word order in a sentence is subject-object-verb, not subject-verb-object.

ETA: The Wikipedia article on this fable has versions in several different languages, with translations in them. I'm half-thinking of posting some of them, like the Latin, Proto-Germanic, and Proto-Slavic versions that I found in them.

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Wed May 15, 2019 6:36 pm

Schleicher's fable - Wikipedia

Swedish:
Fåret och hästarna

På ett berg såg ett får, som inte hade någon ull, några hästar, en som drog en tung vagn, en som bar en stor börda, en som snabbt bar en människa. Då sade fåret till hästarna: ”Hjärtat gör ont för mig när jag ser en människa driva på hästar.” Men hästarna sade: ”Hör, får! Hjärtat gör ont när vi ser: Mannen, herren, gör fårens ull åt sig till en varm klädnad. Och fåren har ingen ull.” När det hört detta flydde fåret till fältet.
French:
Le Mouton et les Chevaux

[Sur une colline,] un mouton qui n'avait pas de laine vit des chevaux, l'un tirant une lourde charrette, l'un soutenant une grosse charge, l'un conduisant un homme à toute allure. Le mouton dit aux chevaux : « Cela me fait mal au cœur de voir un homme conduire des chevaux. » Les chevaux dirent : « Écoute, le mouton, cela nous fait mal au cœur de voir ceci : l'homme, le maître, se fabrique un chaud vêtement avec la laine du mouton. Et le mouton n'a pas de laine. » Ayant entendu ceci, le mouton s'enfuit dans la plaine.
Spanish:
La oveja y los caballos

[En una colina,] una oveja que no tenía lana vio unos caballos. Uno de ellos arrastraba una pesada carreta, otro soportaba una carga y otro cabalgaba con un hombre encima. La oveja les dijo a los caballos: «Me duele el corazón de ver a un hombre manejando a los caballos». Los caballos le respondieron: «Escucha, oveja. A nosotros nos duele el corazón de ver que un hombre, el amo, convierte la lana de una oveja en ropa abrigada para sí mismo y la oveja no tiene lana». Al oír esto, la oveja huyó a la pradera.
Italian:
La pecora e i cavalli

Una pecora tosata vide dei cavalli, uno dei quali tirava un pesante carro, un altro portava un grande carico e un altro trasportava un uomo. La pecora disse ai cavalli: "Mi piange il cuore vedendo come l'uomo tratta i cavalli". I cavalli le dissero: "Ascolta, pecora: per noi è penoso vedere che l'uomo, nostro signore, si fa un vestito con la lana delle pecore, mentre le pecore restano senza lana". Dopo aver sentito ciò, la pecora se ne fuggì nei campi.
Latin:
Ovis equique

Ovis, cui lana non erat, vidit equos: unum, grave vehiculum vehentem, unum, magnum onus, unum, virum ocius ferentem. Ovis equis dixit: Cor mihi dolet videnti virum equos agentem. Equi dixerunt: "Audi, ovis, cor dolet nobis (hoc) videntibus: vir potens lanam ovium facit sibi calidum vestimentum, ovibusque lana non est." Hoc audito, ovis in agrum fugit.

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Wed May 15, 2019 6:43 pm

Afrikaans:
Die skaap en die perde

'n Geskeerde skaap het perde gesien waarvan die een 'n swaar wa trek, een wat 'n groot vrag dra en een waarop 'n mens vinnig ry. Die skaap sê toe aan die perde: "Dit is vir my jammer om te sien hoe mense perde dryf". Die perde sê toe: "Luister, skaap, ons is ewe jammer, omdat ons gesien het hoe die mens, die baas, uit die wol van skape 'n warm kledingstuk vir homself maak en hoe die skape dan geen wol meer oor het nie." Toe hy dit hoor, het die skaap hom uit die voete gemaak.
Present-Day German:
Das Schaf und die Pferde

Ein Schaf, das keine Wolle mehr hatte, sah Pferde, eines einen schweren Wagen fahrend, eines eine große Last, eines einen Menschen schnell tragend. Das Schaf sprach: Das Herz wird mir eng, wenn ich sehe, dass der Mensch die Pferde antreibt. Die Pferde sprachen: Höre Schaf, das Herz wird uns eng, weil wir gesehen haben: Der Mensch, der Herr, macht die Wolle der Schafe zu einem warmen Kleid für sich und die Schafe haben keine Wolle mehr. Als es dies gehört hatte, floh das Schaf auf das Feld.
Catalan:
L'ovella i els cavalls

[En un turó,] una ovella que no tenia llana va veure cavalls, un d'ells arrossegava una pesada carreta, un altre carregava una gran càrrega i un altre cavalcava ràpidament amb un genet. L'ovella va dir als cavalls: «Mal de cor veient un home manejant cavalls». Els cavalls van dir: «Escolta, ovella: els nostres cors ens fan mal quan veiem això: un home, l'amo, converteix la llana d'una ovella en roba abrigada per a si mateix. I l'ovella no té llana ». En sentir això, l'ovella va fugir al prat.
Galician:
A ovella e os cabalos

[Nun outeiro,] unha ovella que non tiña la veu cabalos, tirando un deles dun carro, outro levando unha pesada carga e outro portando un home velozmente. A ovella díxolle aos cabalos: "O meu corazón dóeme, ao ver un home guiando cabalos". Os cabalos dixeron: "Escoita, ovella, os nosos corazóns dóennos cando vemos isto: un home, o amo, converte a la da ovella nun vestido cálido para el. E a ovella non ten la". Tras oír isto, a ovella escapou á chaira.

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Wed May 15, 2019 6:58 pm

Polish:
Owca i konie

Na wzgórzu owca, która nie miała wełny, zobaczyła konie; jeden ciągnął ciężki wóz, drugi dźwigał wielki ładunek, a trzeci wiózł szybko człowieka. Owca rzekła do koni: „Serce mnie boli, widząc, co człowiek nakazuje robić koniom”. Konie odpowiedziały: „Słuchaj, owco, serca nas bolą, kiedy widzimy, jak człowiek, pan, zabiera twoją wełnę na płaszcz dla samego siebie. I owca nie ma wełny”. Usłyszawszy to, owca pobiegła przez równinę.
Czech:
Ovce a koně

Ovce, která neměla vlnu, uviděla koně - jeden tahal těžký povoz, druhý nesl velký náklad, třetí rychle nesl člověka. Ovce řekla koním: "Srdce mě bolí, když vidím, jak člověk jezdí na koni". Koně odpověděli: "Poslyš ovce, nás bolí srdce, když vidíme, jak člověk, pán, bere ovci vlnu a dělá si z ní teplý oděv. A ovce nemá žádnou vlnu." Ovce uslyševši to uprchla do pole.
Slovak:
Ovca a kone

Ovca, ktorá nemala vlnu, videla kone - jeden ťahal ťažký povoz, druhý niesol veľký náklad, tretí rýchlo niesol človeka. Ovca povedala koňom: "Srdce ma bolí, keď vidím, čo človek káže robiť koňom". Kone odpovedali: "Počuj, ovca, nás bolia srdcia, keď vidíme, ako človek, pán, berie ovci vlnu a robí si z nej teplý odev. A ovca nemá žiadnu vlnu." Ovca, počujúc to, ušla cez lúku.
Russian:
Овца и кони

Овца, [на] которой не было шерсти, увидела коней: одного — везущего тяжёлую повозку, одного — большую ношу, одного быстро несущего человека. Овца сказала коням: «Горит моё сердце, когда вижу, что человек управляет конями». Кони сказали: «Слушай, овца, наше сердце [тоже] горит от увиденного: человек, господин, из овечьей шерсти делает себе новую тёплую одежду; а у овец не остаётся шерсти». Услышав это, овца убежала в поле.

Ovtsa i koni

Ovtsa, [na] kotoroy ne bylo shersti, uvidela koney: odnogo — vezushchego tyazholuyu povozku, odnogo — bol'shuyu noshu, odnogo bystro nesushchego cheloveka. Ovtsa skazala konyam: «Gorit moyo serdtse, kogda vizhu, chto chelovek upravlyayet konyami». Koni skazali: «Slushay, ovtsa, nashe serdtse [tozhe] gorit ot uvidennogo: chelovek, gospodin, iz ovech'yey shersti delayet sebe novuyu topluyu odezhdu; a u ovets ne ostayotsya shersti». Uslyshav eto, ovtsa ubezhala v pole.
Proto-Germanic (from Russian version):
Awiz eχwôz-uχe

Awiz, þazmai wullô ne wase, eχwanz gasáχwe, ainan kurun waganan wegandun, anþeran mekelôn burþînun, þridjanôn gumanun berandun. Awiz eχwamiz kwaþe: «Χertôn gaángwjedai mez seχwandi eχwanz gumanun akandun.» Eχwôz kwêdund: «Gaχáusî, awi, χertôn gaángwjedai unsez seχwandumiz: gumô, faþiz awjôn wullôn sez warman westran garwidi; avimiz wullô ne esti.» Þat gaχáusijandz awiz akran þlauχe.

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Wed May 15, 2019 7:11 pm

Some non-Indo-European translations, also from that Wikipedia source:

Indonesian:
Domba dan kuda

[Di atas sebuah bukit], seekor domba, yang (padanya) tak ada bulu, melihat kuda yang berjalan dengan (menarik) kereta yang berat, yang memuat beban yang besar, yang membawa dengan cepat seorang manusia. Domba berkata kepada kuda: Saya merasa sedih melihat manusia menggiring kuda itu. Kuda berkata: "Dengarlah domba, hatiku sangat sedih karena melihat manusia menjadi tuan atas bulu domba untuk menjadi pakaian yang hangat bagi dirinya, dan domba tidak memiliki lagi bulunya". Sesudah mendengar itu, domba menghindar ke padang.
Japanese:
羊と馬たち

毛が (刈られて) ない 羊が 馬たちをみた, ある (馬) は 重い 車を ひいているのを, ある (馬) は 大きな 荷物を, ある (馬) は 人をすばやく 運んでいくのを. 羊は 馬たちに いった, 心が 痛む 人が 馬たちを 駆り立てるのをみているわたしには. 馬たちは いった. きけ, 羊よ. 心が 痛む, (次のことを) み知った (われわれ) には. 人間の主人が 羊たちの 毛を 自分のために あたたかな 衣服にしてしまう. そして 羊たちには 毛が ない. これをきいて 羊は 野へ 逃げていった.

Hitsuji to uma-tachi

Ke ga (kara rete) nai hitsuji ga uma-tachi o mita, aru (uma) wa omoi kuruma o hīte iru no o, aru (uma) wa ōkina nimotsu o, aru (uma) wa hito o subayaku hakonde iku no o. Hitsuji wa uma-tachi ni itta, kokoro ga itamu hito ga uma-tachi o karitateru no o mite iru watashi ni wa. Uma-tachi wa itta. Kike, hitsuji yo. Kokoro ga itamu, (tsugi no koto o) mi shitta (wareware) ni wa. Ningen no shujin ga hitsuji-tachi no ke o jibun'notameni atataka na ifuku ni shite shimau. Soshite hitsuji-tachi ni wa ke ga nai. Kore o kīte hitsuji wa no e nigete itta.

User avatar
lpetrich
Posts: 303
Joined: Fri Jul 04, 2014 6:20 am

Re: Hear What the Ancestor to Our Language Sounded Like

Post by lpetrich » Wed May 15, 2019 7:26 pm

Schleicher’s Fable in Proto-Slavic language – Slavorum
Ovĭca i konji.

Ovĭca kŭja bez vĭlny estĭ, konjẽ vidě, edinŭ tẽžĭkŭ vozŭ tẽglŭ, i edinŭ veliko bermẽ, i ešče edinŭ čolvěka nosilŭ bŭrzo. Ovĭca kõnjemŭ reče: “Sĭrdĭce mẽ bolitĭ, viděti konjẽ že vozitĭ čolvekŭ”. Konji rekošẽ: “Slušaji, ovĭce! sĭrdĭca nasŭ bolẽtĭ kogŭda vidimŭ: možŭ, gospodĭ, ovĭčĭjejõ vĭlnojõ sebě teplŭ drabŭ tvoritĭ. A ovĭca bez vĭlny estĭ.” To slyšavŭ, ovĭca vъ dolъ poběže.
zompist bboard • View topic - Schleicher's Fable has several translations.

Dutch:
Het schaap en de paarden

Een schaap zonder wol zag drie paarden; een van hen trok een zware wagen, een droeg een zware last en een rende met een man op zijn rug. Het schaap zei tegen de paarden: "Het doet me pijn om te zien dat een mens paarden ment." De paarden zeiden: "Luister, schaap, het doet ons pijn om het volgende te zien: een mens, de meester, maakt van het wol van een schaap een warm kledingstuk voor zichzelf. En het schaap zit zonder wol." Toen het schaap dit hoorde vluchtte het de vlakte op.
Old English:
Se Eow ond Þā Eos

Ēow, þe ne wull hæfde, seah ēos, ānne hefigne wegn pulliendne, ānne micelne berendne, ānne guman snelle berendne. Ēow ēom cwæþ: min heorte me þrǣsteþ, guman ēos drīfendne to sēonne. Ēos cwǣdon: "Hlysn, ēow. Ūr heortan ūs þrǣstaþ þis to sēonne: guma, hlāford þæs ēowes wull seolfes wearmum wǣdum to āwendanne. And ēow nāne wulle hæfþ." Ēow, þǣm gehȳred, þǣm æcre flēah.
Also has some posters' attempts at Proto-Celtic and Proto-Slavic.

Post Reply